×

TS EN 206

TS EN 206

TÜRKİYE HAZIR BETON BİRLİĞİ İSTANBUL

YENİ STANDARDLAR VE TS EN 206-1  STANDARDI BİLGİLENDİRME 

Mahmut UÇAR
ABANT BETON KALİTE VE SİSTEM SORUMLUSU

BOLU

02 ŞUBAT 2012

TS EN 206-1, 19 Nisan 2002 ‘de TSE İnşaat Hazırlık Grubunca hazırlanarak yayımına karar verilmiş, 6 Şubat 2003 tarih ve 25016 sayılı Resmi Gazete ‘de Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan “Mecburi Standard Tebliği” olarak yayınlanmıştır. Bu standard 8 Aralık 2004 tarihinden itibaren üretim ve satış safhalarında zorunlu olarak uygulanacaktır.  8 Aralık 2004 ‘den itibaren, TS 11222 “Beton – Hazır Beton” standardı uygulamadan kaldırılacaktır.

TS EN 206-1 ‘in Getirdikleri

  •  Kapsam
  •  Taraflar
  •  Görev ve sorumluluklar
  •  İletişim
  •  Sınıflandırma ve Tanımlama
  •  Dürabilite
  •  Güvenlik

Taraflar

 

Yeni standardda (TS EN 206-1), şartname hazırlayıcı, imalatçı ve kullanıcı taraflar net olarak belirlenmiş ve bu tarafların üzerlerine düşen görevler net olarak tarif edilmiştir.

Eski standardda (TS 11222) , imalatçı dışındaki diğer taraflar ve üzerlerine düşen görevler net olarak tarif edilmemiş, daha çok imalatçı ile ilgili hazır betonun özellikleri, performansı ve kriterleri üzerinde durulmuştur .

Görev ve Sorumluluklar

Yeni standardda ;
- Şartname hazırlayıcı           beton özelliklerinden
- İmalatçı                               uygunluk ve imalat kontrolünden
- Kullanıcı                             betonun yapıya veya yapı elemanına yerleştirilmesinden ve bakımından (kür) sorumludur.

Şartname : Tarafların kendi sorumluluk alanlarındaki işleri bir sonraki tarafa aktararak zincirin imalatçıya kadar uzanmasını sağlamaları işlemidir.

Hazır beton için KULLANICI aynı zamanda ŞARTNAME HAZIRLAYICI ‘dır.

İletişim

Yeni standard taraflar arasındaki bilgi iletişimini kapsar ve kollektif  bir çalışma gerektirir.

Araya 7 sayfadakı resım gelcek

İYİ BETON İÇİN 
ÖNCELİKLE 
DOĞRU TALEP GEREKİR…

 

Tanımlama ve Sınıflandırma

Yeni standardda dikkati çeken başka bir husus betonun tanımlanmasında aşağıdaki özelliklerin de ilave edilmesidir:

  • Betonun maruz kalacağı çevresel etki sınıfları
  • Çökme sınıfının dışındaki diğer kıvam sınıfları
  • Hafif beton sınıfları
  • Klor içeriği sınıfları
  • Dayanım gelişmesi

YENİ STANDARDLA BİRLİKTE YAPIYA UYGUN BETONUN SEÇİMİ DAHA NET VE SİSTEMATİK OLMAKTADIR.

TS EN 206-1 ‘de ön plana çıkan başka bir özellik de DÜRABİLİTE ‘dir.

Güvenlik

Yeni standardda betonun uygunluk kontrolü ve uygunluk kriterlerinde de değişiklik yapılmıştır:

Eski standardda kendisinden daha düşük değerler elde etme olasılığı %10 olarak tanımlanan KARAKTERİSTİK DAYANIM , Yeni standardda kendisinden daha düşük değerler elde etme olasılığı %5 olarak tanımlanmaktadır.

Bunun karşılığı istatistiksel hesaplamalarda standart sapma ile çarpılan değer

TS 11222 ‘de…………..1,28  iken
TS EN 206-1 ‘de……..1,48  olmuştur.

STANDARDIN KAPSAMI

Bu standard;

  • Hazır betonları,
  • Şantiyede hazırlanmış betonları,
  • Prefabrik beton elemanlar için tesiste imal edilmiş betonları

KAPSAMAKTADIR…

Yeni Standardda :

  1.  Betonun bileşen malzemeleri (Özellikleri, uygunluk kriterleri),
  2.  Taze ve sertleşmiş beton özellikleri ve bunların doğrulanması,
  3.  Beton bileşim oranları için sınırlar,
  4.  Beton özellikleri,
  5.  Taze betonun teslimi,
  6.  İmalat kontrol işlemleri,
  7.  Uygunluk kriterleri ve uygunluk değerlendirmesi,

ile ilgili şartlar belirlenmiştir.

Yeni standard ;

  • Gaz betonlara,
  • Köpüklü betonlara,
  • Gözenekli betonlara,
  • Yoğunluğu 800 kg/ m3 ‘den daha düşük olan betonlara
  • Isıya dayanıklı betonlara

UYGULANMAMAKTADIR…

Standardda konular aşağıdaki gibi sıralanmıştır:

STANDARDDA ADI GEÇEN TARİFLER, SEMBOLLER VE KISALTMALAR

TARİFLER

Tasarlanmış Beton : Gerekli beton özellikleri ile ilave karakteristiklerin imalatçıya tarif edildiği ve imalatçının bu özelliklerle ilave karakteristiklere uygun olarak temin etmede sorumlu olduğu beton.

Tarif Edilmiş Beton : Betonda kullanılacak bileşen malzemeler ve karışım oranlarının imalatçıya tarif edildiği ve imalatçının bu karışım oranlarına sahip olarak temin etmede sorumlu olduğu beton.

Standarda Göre Tarif Edilmiş Beton : Betonun kullanılacağı yerde geçerli olan bir standardda verilen karışım oranlarıyla tarif edilen beton.

Beton Grubu (Ailesi) : İlgili özellikleri arasında güvenli ilişki kurulan ve bu ilişkinin kayda geçirildiği farklı bileşimlere sahip betonların oluşturduğu grup.

Toplam Su İçeriği : Betondaki karma suyu, agreganın bünyesinde ve yüzeyinde bulunan su, hamur şeklinde kullanılan mineral katkı ve kimyasal katkı içerisinde bulunan su, betona buz ilave edilmesi veya buharla ısıtma yoluyla giren suların toplamı.

Etkili Su İçeriği : Taze beton bünyesindeki mevcut toplam su miktarı ile agrega tarafından emilen su miktarı arasındaki fark. (Su / Çimento Oranı = Etkili Su İçeriği / Çimento Kütlesi ‘dir).

Karakteristik Dayanım : Belirlenen hacimdeki betonda belirlenecek bütün dayanım değerlerinden, bu dayanım altına düşmesi beklenen oranının %5 olduğu dayanım düzeyi.

Sürüklenmiş Hava : Genellikle katkı maddeleriyle, karışım esnasında taze beton içerisinde tasarlanarak oluşturulan mikroskobik hava kabarcıkları.

Hapsolmuş Hava : Betonda sürüklenmiş hava dışında oluşan hava boşlukları.

Şartname : İmalatçıya, beton özellikleri, performans ve bileşim oranlarıyla ilgili teknik şartları bildirmek üzere verilen belgeler bütünü.

Şartname Hazırlayıcı : Taze ve sertleşmiş betonla ilgili şartnameleri hazırlayan şahıs veya kuruluş.

Kullanım (Hizmet Verme) Ömrü : Betona uygun bakım (kür) yapılması şartıyla, yapıda kullanılan beton performansının, yapının performans koşullarını sağlamaya uygun seviyede tutulduğu süre.

Çevre Etkileri : Betonun maruz kaldığı kimyasal ve fiziksel etkilerdir.

SEMBOLLER VE KISALTMALAR

4. SINIFLANDIRMA

Yeni standardda betonun sınıflandırması aşağıdaki özelliklere göre yapılmaktadır:

- Çevre Etkileri İle İlgili Etki Sınıfları

-  Taze Beton

*  Kıvam Sınıfları

* Agrega En Büyük Tane Büyüklüğüne göre beton sınıflandırılması

- Sertleşmiş Beton

* Basınç Dayanım Sınıfları

* Hafif Betonun Yoğunluğa göre sınıfları

 

4.1. TS EN 206-1 ‘e Göre Betonun Maruz Kalacağı Çevresel Etkiler İle İlgili Etki Sınıfları Aşağıdaki Gibidir:

1) Korozyon veya zararlı etki tehlikesi yok
2) Karbonatlaşmanın sebep olduğu korozyon
3) Deniz suyu haricindeki klorürlerin sebep olduğu korozyon
4) Deniz suyundan kaynaklanan klorürlerin sebep olduğu korozyon
5) Buz çözücü maddenin de bulunduğu veya bulunmadığı donma/çözülme etkisi
6) Kimyasal etkiler
7)Mekanik aşınma etkisi

4.2. TAZE BETON

- Kıvam Sınıfları

Kıvam sınıfları, dört farklı yöntemle belirlenen kıvam özelliklerine göre oluşturulmuştur. Aşağıda verilen kıvam sınıfları arasında doğrudan ilişki kurulamaz.

1. Çökme (Slump) Sınıfları

2. Vebe Sınıfları

3. Sıkıştırılabilme Sınıfları

4. Yayılma Sınıfları

Çökme (Slump) Sınıfı Tayini

Taze betonda Çökme (Slump) Sınıfı tayini standardda boyutları belirlenmiş çökme hunisi ile TS EN 12350-2/ Nisan 2002 ‘ye göre yapılmaktadır.

Elde edilen çökme değerine göre aşağıdaki aralıklardan kıvam sınıfı belirlenir.

Vebe Sınıfları

Taze betonda Vebe Sınıfı TS EN 12350 – 3 / Nisan 2002 ‘ye göre vebe ölçer (konsistometre) ile tespit edilir.

Elde edilen vebe süresi değerine göre aşağıdaki aralıklardan taze betonun kıvamı belirlenir.

Sıkıştırılabilme Sınıfları

Taze betonun Sıkıştırılabilme Sınıfı, TS EN 12350-4/Nisan 2002 ‘ye göre standardda boyutları belirlenmiş prizma şekilli bir kap içerisine gevşek halde yerleştirilmiş taze betonun vibratör ile hacminde daha fazla küçülme meydana gelmeyinceye kadar sıkıştırılmasıyla tespit edilir.

Sıkıştırılabilme derecesi aşağıdaki formül ile hesaplanır:

Elde edilen Sıkıştırılabilme Derecesi ile aşağıdaki tablodan kıvam sınıfı belirlenir.

Yayılma Sınıfları

Taze betonda Yayılma Sınıfı TS EN 12350 – 5 / Nisan 2002 ‘ye göre boyutları ve tipi belirlenmiş yayılma tablasında betonun serbest düşürülmesi işleminin 15 kez tekrarlanması  ile tespit edilir.

Elde edilen Yayılma çapı  değerine göre aşağıdaki aralıklardan taze betonun kıvamı belirlenir.

Betonun En Büyük Agrega Tane Büyüklüğüne Göre Sınıflandırılması

Betonda kullanılan en büyük agrega tane sınıfının üst anma büyüklüğü (Dmax) esas alınır.

Kullanıcı veya şartname hazırlayıcı,

- Yapı elemanının en küçük boyutunu,

- Paspayı değerini,

- En sık bölgedeki donatı aralığını,

dikkate alarak betondaki Dmax değerini belirlemeli ve uygun olan betonu talep etmelidir.

4.3. SERTLEŞMİŞ BETON

Basınç Dayanım Sınıfları

Basınç dayanım değerlerine göre sınıflandırmada, çapı 150 mm ve yüksekliği 300 mm olan silindir şekilli numunenin veya kenar uzunlukları 150 mm olan küp şekilli numunenin 28 Günlük Karakteristik Basınç Dayanım değerleri kullanılır.

Normal ve Ağır Beton İçin Basınç Dayanımı Sınıfları

Basınç dayanım sınıfları incelendiğinde TS 11222 ‘ye göre aşağıdaki farklar göze çarpmaktadır:

1. Dayanım sınıfı gösteriminde eski standartta sadece karakteristik  silindir dayanımı değeri belirtilirken, yeni standartta silindir dayanımı değeri ile birlikte karakteristik küp dayanımı değerinin de belirtilmesidir.

2. Yıllardır uygulamalarımızda sıkça kullandığımız C 14 ve C 18 betonlarının yeni standartta yer almamasıdır.

3. Yeni standartta C 8 ve C 12 Basınç Dayanım Sınıflarının ilave edilmesidir.

Hafif Beton İçin Basınç Dayanımı Sınıflar

Hafif Betonun Yoğunluğa Göre Sınıfları :

Etüv kurusu durumdaki yoğunluğu, 800 kg/m3 ve daha büyük, 2000 kg/m3 ve daha küçük aralığında değerlere sahip olan beton hafif beton olarak tanımlanmaktadır.

Hafif betonun yoğunluğa göre sınıflandırılması ise aşağıdaki çizelgeye göre yapılmaktadır:

5. BETON ÖZELLİKLERİ VE DOĞRULAMA METODLARI :

- Çimentonun TS EN 197-1 ‘e
- Agreganın TS 706 EN 12620 ‘ye veya TS EN 13055-1 ‘e
- Karma suyunun TS EN 1008 ‘e
- Kimyasal katkının TS EN 934-2 ‘ye
- Uçucu Külün TS EN 450, silis dumanının TS EN 13263 ‘e

uygunlukları kanıtlanmalıdır.

BETON BİLEŞİMİ İÇİN TEMEL ÖZELLİKLER

Tasarlanmış veya tarif edilmiş betonun bileşim oranları ve bileşenleri;

- kıvam
- yoğunluk
- dayanım
- dayanıklılık
- korozyondan korunma özelliklerini sağlamak üzere

Aynı zamanda

- imalat işlemi
- yapının öngörülen yapım ömrü de dikkate alınarak seçilmelidir.

- Çimento

- Yapım yöntemi
- Yapının kullanım amacı
- Kür şartları
- Yapı veya elemanının boyutları
- Yapının maruz kalacağı çevre şartları
- Alkali içeriği

bakımından uygunluk aranmalıdır.

- Agrega

- Yapım yöntemi
- Betonun kullanım amacı
- Betonun maruz kalacağı çevre şartları
- Yüzey görünümü

gibi özellikler dikkate alınmalıdır.

Sadece C 8/10 ve C 12/15 ‘de tuvenan agrega kullanılabilir. Geri kazanılmış agrega toplam agreganın %5 ‘inden fazla kullanılamaz

- Mineral Katkılar

Mineral katkının kullanım miktarı başlangıç deneyleriyle belirlenmelidir.
Uçucu kül ve silis dumanı için k değeri kavramının uygunluğu kanıtlanmalıdır.

k değeri ;

* “Su/Çimento” oranı yerine “Su / (Çimento + k . Mineral Katkı)”
* En az çimento miktarı ile ilgili şartların değerlendirilmesine olanak sağlar.

TS EN 450 ‘ye uygun Uçucu Kül için k değeri

k değeri kavramı için dikkate alınacak en fazla uçucu kül miktarı :

(Uçucu kül / çimento) < 0,33  (kütlece)  şartını sağlamalıdır.

Daha fazlası, bu oranda ve en az çimento miktarı hesaplanmasında dikkate alınmaz.

k değeri ; TS EN 197-1 ‘e uygun

CEM I  32,5 için : 0,2
CEM I  42,5 ve daha yüksek sınıf için : 0,4
olarak kullanılmalıdır.

Çevresel Etki Sınıfları için gerekli en az çimento miktarı ;

k ‘nın en yüksek değeri x (en az çimento miktarı-200)kg/m3
kadar azaltılabilir ve ilave olarak (çimento+uçucu kül)
miktarı, gereken en az çimento miktarından daha az olamaz.

Örnek

Çevresel etki sınıfı : XC1 koşulunda
C 20/25 dayanım sınıflı beton için
CEM I 42,5 çimentosu ile birlikte
TS EN 450 ‘ye uygun uçucu kül kullanılması durumunda en az çimento içeriği koşulu olan 260 kg/m3 şöyle oluşacaktır.

En az çimento miktarı ;
0,40 * (260 – 200) = 24 kg/m3 kadar azaltılabilir.

Uçucu kül en fazla
UK/260 < 0,33         85,8 kg kadar kullanılabilir.

k = 0,40 olduğundan etkili Uçucu Kül miktarı
24 / 0,40 = 60 kg/m3 ‘dür

Çizelge F 1 ‘e göre XC 1 için en az çimento miktarı olan     260 kg/m3 ‘ün, Uçucu Kül kullanılması durumunda karşılığı

Çimento    = 236 kg/m3
Uçucu Kül =  60 kg/m3          olmaktadır.

Eşdeğer Beton Performansı Kavramı

Bu kavram, imalatçısı ve özellikleri açıkça tarif edilmiş ve belgelendirilmiş belirli çimento veya belirli katkı kombinasyonunun kullanılması durumunda, bu standardda en az çimento miktarı ve en yüksek su/çimento oranı için verilen şartlara bazı ilaveler yapılmasına izin verir.

Eşdeğer beton performansı kavramının belirlenmesi için prensipler standardda Ek E ‘de verilmiştir.

Kimyasal Katkı Kullanımı

Kimyasal katkıların toplam miktarı, katkı imalatçısının önerdiği en fazla miktar ve daha yüksek miktarlarda kullanımının betonun performansı ve dayanıklılığı üzerinde olumsuz etkisi olmadığı belirlenmemişse çimento dozajının %5 ‘ini geçmemelidir.

% 0,2 ‘den daha az miktarda kullanılan katkı karma suyu içine karıştırılacaktır.

1 m3 betonda 3 litreden fazla sıvı katkı kullanılırsa, su/çimento oranının hesaplanmasında katkıda bulunan su miktarı dikkate alınacaktır.

TS EN 206-1 ‘de klorür içeriği sınıfı aşağıdaki çizelgedeki gibi belirlenmiştir:

Teslim anındaki taze beton sıcaklığı (sapma sınırları verilerek) KULLANICI ile İMALATÇI arasında belirlenebilir.

STANDART EN DÜŞÜK TAZE BETON SICAKLIĞINI    +5 °C  OLARAK ÖNGÖRMEKTEDİR.

TS 11222 ‘de bilgi mahiyetinde TS EN 206-1 ‘de standart hükmü olarak verilen ETKİ SINIFLARI ile ilgili bu bölümde bazı özellikler verilmiştir:

1) Beton özeliklerinin belirlenmesinde yapının planlanan kullanım ömrü dikkate alınmalıdır.

2) Uygulanabilecek etki sınıfı için o bölge şartlarına ait özel değerler aşağıda verilen özelliklerle belirlenmelidir :

- Bileşen malzemelerin tip ve sınıfları,

- En yüksek su/çimento oranı,

- En düşük çimento miktarı,

- Gerekliyse en düşük beton basınç dayanım sınıfı,

- Betondaki en düşük hava miktarı,

3) Öngörülen etki sınıfı ile ilgili, beton karışımı ve özellikleri için öngörülen en yüksek su/çimento oranı 0.05 , en düşük çimento içeriği 20 kg/m3 artış kademeleriyle verilmeli, basınç dayanım sınıfları belirtilmelidir.

4) Betonun maruz kalacağı etki sınıfı için oluşturulan şartlar, öngörülen seviyedeki bakım (kür) şartıyla betonun en az 50 yıl planlanmış kullanım ömrüne sahip olmasını sağlayacak şekilde ihtiva etmelidir.
Planlanan kullanım ömrü boyunca yeterli dayanıklılık şartlarının sağlanması aşağıdakilerin sağlanması şartıyla mümkün olabilir:

-  Beton, uygun şekilde yerleştirilmeli, sıkıştırılmalı ve bakıma (küre) tabi tutulmalıdır (TS 1247, TS 1248).

-  Paspayı, standart veya şartnamelerde öngörülen en düşük kalınlığa uygun olmalıdır.

- Öngörülen bakım kesinlikle gerçekleştirilmelidir.

- Uygun etki sınıfı seçilmiş olmalıdır.

Beton karışımı ve özellikleri için önerilen sınır değerler


TAZE BETON ÖZELLİKLERİ

- Kıvam

Deney metotlarının belirli kıvam sınırları dışında  hassas olmaması nedeniyle, belirtilen kıvam tayini deneyleri aşağıda verilen sınırlar içerisinde kullanılmalıdır.

- Çökme                                    > 10 mm  ve  < 210 mm ,
- Vebe Süresi                          < 30 saniye  ve  > 5 saniye ,
- Sıkıştırılabilme Derecesi      > 1,04  ve  < 1,46 ,
- Yayılma Çapı                       > 340 mm  ve  < 620 mm

Yeni standardın bu bölümünde kıvam özellikleriyle ilgili verilen bir husus uygulamalarda yaşanan anlaşmazlıklara ışık tutması açısından dikkate alınmalıdır. Kıvam, kıvam sınıfı kullanılması yanında veya özel durumlarda hedef değerlerle de tarif edilebilir. Bu hedef değerler için bazı toleranslar verilmiştir. Örneğin slump değerleri için verilen toleranslar aşağıdaki gibidir:

 

- Çimento miktarı ve Su/Çimento Oranı :
Etkili Su Miktarı / Çimento Miktarı
- Hava miktarı : TS EN 12350-7 ‘ye göre (Normal ve ağır betonlarda) belirlenmelidir.
- Dmax : TS EN 933-1 ‘e göre belirlenir.

SERTLEŞMİŞ BETON ÖZELLİKLERİ

- Dayanım
* Basınç Dayanımı : TS EN 12390 – 3
* Yarmada Çekme Dayanımı : TS EN 12390 – 6

- Yoğunluk : TS EN 12390-7

- Su İşlemesine Karşı Direnç : Şartname hazırlayıcı ve imalatçı ortaklaşa karar verebilirler (Karışım oranlarının sınırlandırılması ile dolaylı).

- Yangına Direnç : (Euro sınıfı A)